Finansowe słowa po ludzku
Żargon jest największą barierą wejścia w finanse — i często nie przez przypadek. Tutaj każde pojęcie ma jedno zdanie wyjaśnienia i drugie o tym, dlaczego to dla Ciebie ważne. Bez definicji przepisanych z ustawy.
Nie znaleźliśmy takiego hasła. Spróbuj innego słowa albo napisz do nas — dopiszemy je do słownika.
Kiedy zaczynasz zarabiać
Kwota przed potrąceniami
To liczba, którą widzisz w umowie i w ogłoszeniu o pracę. Nie jest to kwota, którą dostaniesz. Zawsze dopytaj rekrutera, czy podaje brutto, czy netto — różnica to zwykle kilkaset złotych miesięcznie.
Kwota, która trafia na konto
Brutto pomniejszone o składki na ubezpieczenia społeczne, składkę zdrowotną i zaliczkę na podatek dochodowy. To jedyna liczba, na podstawie której możesz planować swój budżet.
Umowa o pracę
Najbardziej chroniona forma zatrudnienia: płatny urlop, okres wypowiedzenia, zasiłek chorobowy, ochrona kodeksu pracy. W zamian netto jest niższe niż przy umowie o dzieło.
Umowa zlecenia
Umowa cywilnoprawna o staranne wykonywanie czynności. Zwykle oskładkowana, ale bez płatnego urlopu i bez ochrony kodeksu pracy. Częsta forma pierwszej pracy studenckiej.
Umowa o dzieło
Umowa o konkretny, dający się sprawdzić rezultat — nie o zwykłą, powtarzalną pracę. Co do zasady bez składek, więc więcej na rękę, ale też bez ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu i bez odkładania na emeryturę.
Okres wypowiedzenia
Czas między złożeniem wypowiedzenia a faktycznym końcem umowy. Działa w obie strony i chroni też Ciebie — pracodawca nie może z dnia na dzień zostawić Cię bez dochodu.
Gdzie idzie różnica
Oświadczenie dla pracodawcy
Jedna kartka, dzięki której pracodawca co miesiąc pomniejsza Twoją zaliczkę na podatek o kwotę zmniejszającą. Jeśli jej nie złożysz, przez cały rok dostajesz mniej na rękę i odzyskujesz to dopiero w zwrocie.
Ulga dla młodych
Zwolnienie z podatku dochodowego dla osób poniżej 26 roku życia, do rocznego limitu przychodów, między innymi z umowy o pracę i zlecenia. Uwaga: zwalnia z podatku, ale nie ze składek.
Roczne rozliczenie podatku
Podsumowanie roku: ile zarobiłeś, ile już zapłaciłeś zaliczek i czy wychodzi dopłata, czy zwrot. Dla większości osób gotowe zeznanie czeka w usłudze Twój e-PIT — trzeba je tylko sprawdzić i zaakceptować.
Składki na ubezpieczenia
Emerytalna, rentowa, chorobowa, wypadkowa. To nie jest podatek — to opłacanie sobie prawa do zasiłku chorobowego, renty i przyszłej emerytury. Dlatego umowa bez składek nie zawsze jest lepsza.
Składka zdrowotna
Osobna od składek ZUS. To ona daje Ci prawo do bezpłatnego leczenia. Jeśli nie masz żadnego tytułu do ubezpieczenia, warto sprawdzić, czy nadal jesteś zgłoszony przy rodzicu.
Dochód nieopodatkowany
Roczna kwota dochodu, od której nie płacisz podatku dochodowego. W praktyce działa poprzez kwotę zmniejszającą zaliczkę — i właśnie dlatego złożenie PIT-2 ma znaczenie.
Codzienna obsługa pieniędzy
Tabela opłat i prowizji
Nudny plik PDF, w którym jest prawdziwa cena Twojego konta — a nie na kolorowej stronie z ofertą. Szukaj w nim słów: prowadzenie, karta, bankomat, przewalutowanie.
Przewalutowanie
Przeliczenie transakcji z obcej waluty na złotówki. Bank zwykle dolicza do kursu swoją marżę. Przy zakupach w zagranicznych sklepach i subskrypcjach to najczęściej największa ukryta opłata.
Limit w koncie
Możliwość zejścia poniżej zera na koncie. Wygodne, ale to zwykły kredyt z odsetkami — a ponieważ nie widać go jak raty, bardzo łatwo zapomnieć, że się w nim tkwi.
Bankowy Fundusz Gwarancyjny
Instytucja gwarantująca depozyty w bankach działających w Polsce do równowartości 100 000 euro na osobę w jednym banku. Dzięki niej pieniądze na koncie nie znikają razem z bankiem.
Komisja Nadzoru Finansowego
Nadzoruje rynek finansowy w Polsce i prowadzi publiczne rejestry oraz listę ostrzeżeń. Zanim powierzysz komuś pieniądze, sprawdź, czy w ogóle figuruje w rejestrze.
Wyłudzanie danych
Podszywanie się pod bank, kuriera albo urząd, żeby wyciągnąć od Ciebie hasło lub kod. Zasada jest jedna: bank nigdy nie prosi o hasło, PIN ani o przelew na „konto techniczne".
Kiedy coś zostaje
Poduszka finansowa
Zapas pieniędzy na nagłe wydatki i utratę dochodu. Nie po to, żeby zarabiał, tylko po to, żeby awaria laptopa nie zamieniła się w chwilówkę. Pierwszy realny cel to jeden miesiąc wydatków.
Spadek siły nabywczej
Za tę samą kwotę kupujesz z czasem mniej. Dlatego pieniądze leżące na nieoprocentowanym koncie realnie tracą wartość, nawet jeśli na wyciągu widnieje ta sama liczba.
Procent składany
Odsetki naliczane także od wcześniej naliczonych odsetek. Działa na Twoją korzyść przy oszczędzaniu i przeciwko Tobie przy długu — i w obu przypadkach nabiera mocy dopiero z czasem.
Oprocentowanie nominalne
Procent w skali roku podawany przez bank. Przy koncie oszczędnościowym sprawdź, czy nie jest promocyjne i tylko na trzy miesiące — potem zwykle spada.
Podatek od zysków kapitałowych
Podatek pobierany od odsetek i zysków z inwestycji. Oznacza, że z odsetek na koncie oszczędnościowym do Ciebie trafia mniej, niż wynika z samego oprocentowania.
Konto oszczędnościowe
Rachunek oprocentowany, z którego pieniądze wypłacisz od ręki. Dobre miejsce na poduszkę finansową — w odróżnieniu od lokaty, która blokuje środki na określony czas.
Kiedy pożyczasz
Rzeczywista Roczna Stopa Oprocentowania
Wszystkie koszty kredytu — odsetki, prowizja, opłaty, obowiązkowe ubezpieczenia — ściśnięte w jeden procent w skali roku. Przy tej samej kwocie i tym samym okresie spłaty niższe RRSO zawsze znaczy taniej.
Zdolność kredytowa
Ocena banku, czy dasz radę spłacić zobowiązanie. Liczy się wysokość i stabilność dochodu, forma zatrudnienia, obecne zobowiązania i historia w BIK. Sam limit na karcie kredytowej ją obniża.
Biuro Informacji Kredytowej
Rejestr, w którym widać, jak spłacałeś dotychczasowe zobowiązania. Raport o sobie możesz pobrać samodzielnie — warto to zrobić, zanim złoży o niego zapytanie bank.
Całkowity koszt kredytu
Suma wszystkiego, co zapłacisz ponad pożyczoną kwotę. Najważniejsza liczba obok RRSO — i ta, którą najłatwiej ukryć, wydłużając okres spłaty i obniżając ratę.
Krótkoterminowa pożyczka
Pożyczka na kilka tygodni o bardzo wysokim RRSO, zwłaszcza przy przedłużaniu terminu spłaty. Jeśli rozważasz chwilówkę, żeby spłacić inny dług, to sygnał, żeby poszukać bezpłatnej pomocy zamiast kolejnego zobowiązania.
Formularz informacyjny
Dokument, który masz prawo dostać przed podpisaniem umowy kredytu konsumenckiego. Zawiera wszystkie koszty w jednym miejscu. Poproś o niego, weź do domu i przeczytaj na spokojnie.
Kiedy się wyprowadzasz
Zabezpieczenie najmu
Twoje pieniądze na przechowaniu u właściciela, na wypadek zniszczeń lub zaległości. Wracają po zdaniu mieszkania, pomniejszone o uzasadnione potrącenia. Zrób zdjęcia przy wprowadzce — to jedyna rzecz, która realnie chroni kaucję.
Czynsz najmu a czynsz administracyjny
To dwie różne rzeczy. Pierwszy trafia do właściciela, drugi do wspólnoty lub spółdzielni i pokrywa wodę, wywóz śmieci czy fundusz remontowy. Zawsze pytaj, czy podana kwota obejmuje oba.
Protokół zdawczo-odbiorczy
Spis stanu mieszkania i liczników w dniu wprowadzenia i wyprowadzenia. Kwadrans pracy, który potrafi uratować całą kaucję. Podpisujecie go oboje i każdy zatrzymuje egzemplarz.
Najem okazjonalny
Forma najmu z dodatkowymi zabezpieczeniami dla właściciela, wymagająca aktu notarialnego i wskazania lokalu zastępczego. Dla najemcy oznacza mniej ochrony niż przy zwykłym najmie — czytaj uważnie, na co się zgadzasz.
Opłaty za media
Prąd, gaz, internet, czasem woda. Rozliczane osobno od czynszu i potrafią wyraźnie podnieść miesięczny koszt, zwłaszcza zimą. Przy planowaniu budżetu zawsze doliczaj je do kwoty najmu.
Zameldowanie
Rejestracja miejsca pobytu w urzędzie. Nie daje żadnych praw do lokalu i nie utrudnia właścicielowi wypowiedzenia umowy, wbrew powszechnemu przekonaniu.
Kiedy zarabiasz na własną rękę
Jednoosobowa działalność gospodarcza
Najprostsza forma własnej firmy w Polsce, rejestrowana online w CEIDG. Razem z nią przychodzą jednak comiesięczne składki i terminy — także w miesiącach bez przychodu.
Działalność nierejestrowana
Zarobkowanie na małą skalę bez zakładania firmy, do miesięcznego limitu przychodu i pod warunkiem, że nie prowadziłeś działalności w ostatnim okresie. Dobry sposób, żeby sprawdzić pomysł bez kosztów stałych.
Zwolnienie ze składek na starcie
Okres na początku działalności, w którym nie płacisz składek społecznych. Uwaga: nie obejmuje składki zdrowotnej i oznacza brak prawa do zasiłku chorobowego w tym czasie.
Wykaz podatników VAT
Publiczny rejestr, w którym widnieją między innymi numery rachunków rozliczeniowych firm. Twoje konto firmowe powinno tam być, bo kontrahenci mają obowiązek weryfikować rachunek przy większych przelewach.
Dokument sprzedaży
Potwierdzenie transakcji między firmami, będące podstawą rozliczeń podatkowych. Musi zawierać ściśle określone elementy — brakujący numer NIP potrafi unieważnić koszt.
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych
Forma opodatkowania, w której płacisz procent od przychodu, bez odliczania kosztów. Bywa korzystna przy usługach z niskimi kosztami — ale wybór formy opodatkowania warto omówić z księgowym.
Kiedy myślisz dłużej niż o miesiącu
Indywidualne Konto Emerytalne
Dobrowolne konto oszczędnościowo-inwestycyjne z limitem rocznych wpłat. Przy spełnieniu warunków ustawowych wypłata po osiągnięciu wieku emerytalnego jest zwolniona z podatku od zysków kapitałowych.
Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego
Podobne do IKE, ale wpłaty można odliczyć od dochodu w rocznym PIT. W zamian przy wypłacie pobierany jest zryczałtowany podatek. Korzyść zależy od Twojej stawki podatkowej.
Pracownicze Plany Kapitałowe
Program, do którego pracownik jest zapisywany automatycznie i z którego może zrezygnować. Wpłata podstawowa pracownika to 2% brutto, pracodawcy 1,5%. Obie strony mogą zadeklarować wpłaty dodatkowe.
Fundusz notowany na giełdzie
Instrument, który odwzorowuje zachowanie określonego indeksu lub koszyka aktywów i jest notowany jak akcja. Bywa tani w utrzymaniu, ale nie eliminuje ryzyka straty — cena zależy od tego, co odwzorowuje.
Rozłożenie ryzyka
Zasada, żeby nie trzymać wszystkiego w jednym miejscu. Nie gwarantuje zysku ani nie chroni przed stratą, ale ogranicza skutki sytuacji, w której jedna inwestycja zawodzi.
Horyzont inwestycyjny
Czas, przez jaki możesz nie ruszać zainwestowanych pieniędzy. Im krótszy, tym mniejsza tolerancja na wahania — pieniądze potrzebne za rok nie powinny być narażone na zmienność.
Ryzyko inwestycyjne
Możliwość, że wynik będzie inny od oczekiwanego, w tym gorszy. Obowiązuje prosta zależność: wyższa obiecana stopa zwrotu zawsze oznacza wyższe ryzyko. Nie istnieje wyjątek od tej reguły.
Piramida finansowa
Schemat, w którym wypłaty dla wcześniejszych uczestników finansuje się wpłatami nowych, a nie realnym zyskiem. Rozpoznasz go po gwarantowanym wysokim zysku i naciskach na wprowadzanie kolejnych osób.
Lista ostrzeżeń publicznych
Publiczny wykaz prowadzony przez Komisję Nadzoru Finansowego, w którym znajdziesz podmioty objęte zawiadomieniami o podejrzeniu przestępstwa. Sprawdź go, zanim komukolwiek powierzysz pieniądze.
Kiedy coś trzeba załatwić
Ubezpieczenie komunikacyjne
OC jest obowiązkowe i chroni osoby poszkodowane przez Ciebie, a nie Twój samochód. AC jest dobrowolne i dotyczy szkód w Twoim pojeździe. Brak ważnego OC oznacza karę nakładaną przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny.
Udział własny w szkodzie
Kwota, której ubezpieczyciel nie wypłaci — pokrywasz ją sam. Niższa składka często oznacza wyższą franszyzę, więc taniej nie zawsze znaczy korzystniej.
Rzecznik Finansowy
Instytucja, która bezpłatnie pomaga klientom w sporach z bankami, ubezpieczycielami i innymi podmiotami rynku finansowego. Warto się do niej zwrócić, zanim odpuścisz sprawę.
Miejski rzecznik konsumentów
Bezpłatna pomoc prawna dla konsumentów w Twoim mieście lub powiecie — również w sprawach umów najmu, sprzedaży i usług. Jedna z najbardziej niedocenianych instytucji w Polsce.
Reklamacja usługi finansowej
Pisemne zgłoszenie zastrzeżeń do instytucji finansowej. Podmiot ma ustawowy termin na odpowiedź, a jego przekroczenie oznacza, że reklamację uznaje się za rozpatrzoną zgodnie z Twoją wolą.
Zastrzeżenie numeru PESEL
Bezpłatna blokada, dzięki której nikt nie weźmie kredytu na Twoje dane. Ustawiasz ją i zdejmujesz samodzielnie, w aplikacji mObywatel lub w urzędzie. Jedna z najskuteczniejszych rzeczy przeciwko wyłudzeniom.
Brakuje jakiegoś pojęcia?
Napisz, czego nie rozumiesz — dopiszemy je do słownika. Sporo haseł trafiło tu właśnie z takich wiadomości.
Zastrzeżenie: definicje w słowniku są uproszczone celowo — mają pomóc zrozumieć pojęcie, a nie zastąpić przepisy. Szczegóły, limity i wyjątki zmieniają się w czasie i zależą od konkretnej sytuacji. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z księgowym, doradcą podatkowym lub prawnikiem.